– TER PLEKKE –
Alweer ruim een half jaar geleden was ik in Limburg. Als ik over de oude Maasbrug naar de Weerd rijd – een buurtschap en recreatiegebied aan de rand van Roermond – zie ik ze liggen: woonboten. Een stuk of zeven. Ze dobberen in de Donkernack, een Maasplas tussen weiland, de Maas en een kronkelende strook grindgeschiedenis.
Door: Renate Meijer
Ik kan nergens vinden hoeveel Maasplassen er exact zijn, maar: het zijn er veel. Ze zijn ontstaan door grindwinning in de Maas. Al in de 19e eeuw begon men hier grind te delven. Na de oorlog grootschalig: grote stukken uiterwaard werden afgegraven. Wat overbleef, waren tientallen plassen – littekens in het dal van de Maas. Langzaam veranderden ze in geliefde plekken voor recreatie, natuur en waterwonen: er kwamen stranden, watersportgebieden, natuurgebieden, jachthavens en campings. Met zo’n 3000 hectare vormen de Maasplassen nu het grootste aaneengesloten watersportgebied van Nederland.
STAD AAN HET WATER
In de middeleeuwen groeide Roermond uit van een nederzetting aan de Roer tot een invloedrijke stad in het hertogdom Gelre. De ligging aan de Maas én de Roer maakte het tot een strategisch knooppunt voor handel. In 1232 kreeg Roermond officiële stadsrechten.
De bouw van de oude Maasbrug – tegenwoordig vernoemd naar cartoonist Louis Raemaekers – begon in 1865, waarna de brug in 1867 werd opengesteld voor het verkeer. Het is een smalle, imposante stalen brug over de Maas, van 310 meter lang.
De Weerd was ooit gewoon weiland. Tijdens de Tweede Wereldoorlog stond er nog een bunker. Het grind om de bunker is weggehaald en het resultaat is een soort eilandje met de weggezakte bunker – niet veilig om te betreden, wel een fantastische broedplek voor allerhande vogelsoorten.
BESTEMMINGSPLAN
De plassen verschillen van formaat en zijn met elkaar verbonden door de Maas en kleine sluisjes. De eigendom en het beheer zijn verdeeld over waterschappen, gemeenten, natuurorganisaties en ondernemers.
Al decennialang liggen er woonboten aan de Weerd – de eerste verschenen in de jaren 60. Maar vanzelfsprekend was dat nooit. En ze moesten eigenlijk weg. Maar na jaren van onzekerheid en rechtszaken, inclusief hoger beroep, stelde de rechter de waterbewoners in het gelijk: hun belang woog zwaarder dan dat van andere partijen. Inmiddels zijn de boten opgenomen in het bestemmingsplan.
VAREND ARBEIDERSHUISJE
Rogier van Kuijk (60) en Yvonne Lange (58) wonen sinds twee jaar aan de Weerd. Rogier is havenmeester bij een groot recreatiepark verderop. Als ik aan kom lopen, staan ze me al op te wachten.
‘We mogen hier tijdelijk wonen,’ zegt Yvonne als de koffie op tafel staat. ‘We huren de boot via Rogiers baas, de eigenaar van het recreatiepark én van een deel van het water, het weiland en de boten.’
Toen het stel wilde samenwonen, was Rogiers eigen zeilboot – die in de haven ligt – geen optie. Yvonne: ‘En toen kwam deze woonboot vrij. We gingen direct kijken. Het was binnen net een bruin café. Maar ik keek alleen maar naar buiten en dacht: dit is het.’
De boot is een oudje – eind 19e eeuw, met klinknagels en overlappend staal. ‘Hij was ooit van een baggeraar in de regio Rotterdam, die hier met zijn gezin kwam wonen. Een varend arbeidershuisje.’
Ze pasten het nodige aan. Rogier haalde de hele kruipruimte leeg, smeerde die in met olie, legde snelbeton klaar en plaatste een pomp met vlotter – voor gevallen van nood. ‘En toch voel ik me hier superveilig,’ zegt Yvonne. ‘Ik voel me letterlijk gedragen door deze boot.’
MET DE NEUS IN DE NATUUR
Niet alles hier is zo idyllisch als het lijkt. ‘We kijken altijd wie er langsloopt,’ vertelt Yvonne. ‘Toeristen lopen soms gewoon je loopplank op. Of ze meren doodleuk aan en gaan staan plassen in je tuin.’
Gelukkig is er ook de stilte. En de natuur. ‘Het eiland met de verzakte bunker in het midden van de plas is nu een soort broedeiland. ‘Alles komt voorbij. Zwarte zwanen, scholeksters, kolganzen, kuifeenden, zaagbekken, bevers… Ook ijsvogels. Die zitten met hoog water op de takken, klaar om vissen te grijpen. De grond blijkt hier overigens vervuild. Daarom staat onze moestuin op poten.’
In de vensterbank staat een verrekijker. ‘Altijd paraat,’ zegt Rogier. ‘We hebben ook nog een telescoop, van mijn vorige boot – ik heb als zeilinstructeur veel op het Wad gevaren. Nu gebruiken we die om vogels en bevers te bekijken.’
En dan is er het water zelf. Dat komt en gaat met de seizoenen.
‘In januari liepen we in waadpakken van de boot naar de auto. Het water stond hoger dan de loopplank. Je moet wel een beetje avontuurlijk zijn als je hier woont.’
TIKKIE TERUG
Ik stap weer van boord, loop wat rond en even later sta ik even verderop bij een buurman van Yvonne en Rogier in de tuin. Hij is druk bezig met het vangen van mollen. Paul woont hier al 25 jaar, op de een-na-laatste woonboot van het rijtje – samen met zijn vrouw Jenny en hun hond. Voor de kleinkinderen, die vaak op bezoek komen, legde hij een veilige omloop aan. ‘Van kunststof. Ik wil alleen nog genieten, geen onderhoud meer,’ aldus Paul.
Hun boot, een stalen bak, ging onlangs voor groot onderhoud naar Maasbracht. ‘En we zijn een halve meter dieper gaan liggen. We kwamen aan één kant namelijk droog te liggen. Nu ligt-ie beter, verder van de kant.’
JACUZZI
Sinds vorig jaar zijn de boten ook aangesloten op de openbare riolering. Tot die tijd liep het afvalwater zo de Maas in. ‘Nu moeten we opeens rioolbelasting betalen, dat hadden we nog nooit eerder gedaan,’ aldus Paul. Hij heeft ook aardgas – als enige van het rijtje. ‘Klinkt misschien gek, maar ik wil daar niet vanaf. Eén keer een stroomstoring en je bent de pineut hier.’
Paul herinnert zich 2021. ‘Meestal kijken we naar Maastricht, dan weten we wat we de daaropvolgende 24 uur moeten doen. Het leek rustig, dus ik was gewoon gaan werken. Maar om elf uur belde de vrouw en zei: “Kom maar naar huis, de jacuzzi op de wal staat al bijna onder water!” Het water kwam in no time tot aan de zekeringen in het schuurtje. Zelfs onze loopbrug was doorgebroken.’
ZELDZAAM MOOI
Aan alles voel ik: deze plek wordt gekoesterd. En ik snap dat. Als je hier ligt, met uitzicht op ganzen, golven en kabbelend water dat je hoofd leegmaakt, dan hoef je nergens anders naartoe. Bovendien sta je in een mum van tijd midden in de stad.
‘Dit is een zeldzaam mooie plek,’ zegt Paul tot slot. ‘Als we hier ooit weggaan, weet ik zeker dat ik er geen cent op hoef toe te leggen.’
